انتصاب داریم تا انتصاب

مهرانگیز کار - ۴ بهمن ۱۳۸۴ *

برخی پست های رده بالا در برخی نظام های سیاسی، حتی در نظام های دموکراتیک انتصابی است و شخص اول آنها را منصوب می کند. برای مثال نه نفر قضات دادگاه عالی آمریکا توسط رئیس جمهور منصوب می شوند و مادام العمر در این مقام باقی می مانند. اگر در دوره ریاست جمهوری یک دموکرات، برخی از این قضات بازنشسته یا از کار افتاده شده یا دنیا را وداع گویند، رئیس جمهور که مکلف است جانشین شایسته ای برای عضویت در دادگاه عالی انتخاب و معرفی کند، طبعا از قضات وابسته به حزب دمکرات فرد یا افرادی را بر کرسی قضاوت در دادگاه عالی می نشاند و به عکس در صورتیکه در دوره ریاست جمهوری یک جمهوریخواه، عضو یا اعضایی از دادگاه عالی از این مجموعه خارج بشوند، قضات جانشین آنها وابسته به حزب جمهوریخواه خواهند بود. مقدرات در سال های اخیر با جمهوریخواهان همراه بوده و در نتیجه بیشتر قضات شاغل در دادگاه عالی آمریکا به حزب جمهوری خواه وابسته هستند.

دادگاه عالی آمریکا با این ویژگی البته مورد پسند حزب دموکرات نیست. لذا نمایندگان مجلس و سناتورهای دموکرات هر بار که عضو تازه ای توسط جورج بوش رئیس جمهور وقت منصوب می شود با حساسیت بسیار از اختیارات وسیع خود برای انجام تحقیقات با هدف روشنگری افکار عمومی استفاده می کنند و فردی را که منتخب رئیس جمهور است و در صورت تأیید نمایندگان مردم مادام العمر در مقام قاضی دادگاه عالی باقی می ماند تا جاییکه ممکن است به شهروندان آمریکایی می شناسانند. این نمایندگان در نهایت می توانند نامزد منصوب رئیس جمهور را پس از انجام تحقیقات علنی و سختگیرانه رد صلاحیت کنند که در این صورت رئیس جمهور ناچار است فرد واجد صلاحیت دیگری را معرفی نماید.

در مقایسه با وضعیت سیاسی ایران و چگونگی انتصاب مقام های انتصابی، تفاوت از زمین تا آسمان است. در روزهای گذشته انتصاب یک قاضی به جای قاضی دیگری که مسند قضا را ترک کرده است تبدیل به مهمترین بحث در حوزه سیاست داخلی آمریکا شد. کمیته قضایی مجلس سنا موظف است درباره پیشینه قضایی، اخلاقی و دیدگاهی شخصی که از سوی رئیس جمهور معرفی می شود تحقیق کند و در صورت تأیید یا رد صلاحیت مراتب را به رئیس جمهور و مردم اطلاع دهد.

این همه ی داستان نیست. مهمترین وجوه داستان را جزییات رویدادهای مرتبط با موضوع آشکار می کنند. نامزد انتصابی رئیس جمهور مثل یک متهم عالی مقام در محاصره سناتورها روی صندلی خاصی می نشیند و ساعت ها مجبور است در برابر 50 دوربین تلویزیونی و ده ها خبرنگار حاضر بازجویی پس بدهد. مردم پس از پایان تحقیقات، صرفنظر از اینکه نامزد انتصابی رئیس جمهور تأیید یا رد صلاحیت بشود، با تمام پیشینه حرفه ای، بینش قضایی و تفاسیری که او از اصول قانون اساسی ارائه می دهد آشنا می شوند و چیزی از نگاه مردم مخفی نمی ماند. آنها بر پایه اطلاعاتی که کسب می کنند می توانند درباره میزان پایبندی رئیس جمهور و حزب او به عدالت و برابری و قانون اساسی بهتر داوری کنند.

تحقیقات چند روز به طول می انجامد. کمیته قضایی مجلس سنا اجازه می دهد تا عموم کارشناسان، سناتورها و افراد مؤثر دو حزب جمهوریخواه و دموکرات پیرامون سوابق و نظرات این نامزد انتصابی اظهار نظر کنند. اظهار نظرها علنی است و مردم از طریق پخش زنده تحقیقات، همزمان روند تحقیقات را دنبال می کنند. نامزد انتصابی باید در تمام طول تحقیقات متانت خود را حفظ کند و برآشفته نشود. این یک عرف حکومتی است که ساز و کار دمکراتیک به آن وجهه ملی داده است.

به علاوه شهودی که در پست ها و موقعیت های قبلی با فرد مورد نظر همکاری داشته اند داوطلبانه از باب ایفای تکالیف شهروندی در برابر دولت متبوع حاضر می شوند و با ذکر خاطرات شخصی از چگونگی اجرای عدالت توسط نامزد انتصابی ستایش یا انتقاد می کنند. آنها به قید سوگند آنچه را شاهد بوده اند گزارش می دهند و بعد از پخش شهادت، کمترین خطری تهدیدشان نمی کند.

در آخرین مورد از این روند انتصابی، قاضی سامویل الیتو نامزد مورد نظر پرزیدنت بوش به بیش از هفتصد پرسش در برابر خبرنگاران و دوربین ها پاسخ گفت. او را متهم کردند که در برخی محاکمات نسبت به سياه پوستان از زاویه نژادی برخورد کرده است. او را متهم کردند در مواردی با سکوت خود رئیس جمهور را فراتر از قانون بر شمرده است. او را متهم کردند حقوق زنان را در پاره ای محاکمات یاس نداشته است. او را متهم کردند همواره از قانون اساسی تفاسیر دموکراتیک ارائه نداده است. او را متهم کردند که سقط جنین را بی چون و چرا رد می کند. او را متهم کردند ازدواج افراد همجنس با یکدیگر را اجازه نمی دهد. او را متهم کردند به پرسش ها پاسخ هایی داده است که پیداست به تئوری در امر قضا اهمیت نمی دهد. او در جلسات دفاع همواره تکرار کرده است بینش قضایی اش که در تصمیم گیری های قضایی مؤثر بوده در زمان هایی که در جایگاه وکیل مدافع فعال بوده با دیگر زمان هایی که در جایگاه قاضی رسیدگی کننده کار می کرد، متناسب با موقعیت های متفاوت در حیطه وکالت و قضاوت، متفاوت بوده است و تغییراتی در آن مشاهده می شود.

حاضران در جلسات تحقیق اغلب به این نوع برخورد قضایی که از تئوری فضا به دور است واکنش های انتقاد آمیز ابراز کردند.

من نیز مثل اکثر سکنه آمریکا تحقیقات از یک قاضی عالیرتبه را دنبال می کردم و با خود نجوا می کردم:
انتصاب داریم... تا انتصاب.

در ضمن آموختم در نظام های دمکراتیک درست است که مناسب انتصابی هم دارند، ولی این مناصب را در نهایت افرادی اشغال کرده اند که علاوه بر تأیید و گزینش آنها توسط شخص اول، نمایندگان مردم هم بر صلاحیت شان صحه می گذارند. از طرفی عموم مردم اطلاع پیدا می کنند که فرد منصوب شخص اول تا چه اندازه به اصل برابری انسان ها صرفنظر از رنگ، نژاد، جنسیت، عقیده، دین که پایگاه تئوریک قضاوت منصفانه است پایبندی نشان داده است. نامزد انتصابی که شخص اول [رئیس جمهور] او را معرفی می کند به اندازه ای توسط نمایندگان مردم در برابر مردم سوال پیچ می شود و از باب پیشینه اش مجبور به پاسخگویی است که حتی اگر در جمع بندی نهایی تأیید صلاحیت بشود، خود را ناگزیر می بیند در شیوه های مرسوم که پیش تر به آن عمل کرده و ضمن تحقیقات متوجه نارضایتی های مردم نسبت به آن شیوه ها شده است، تجدید نظر کند.

به خاطر می آورم در دوران مجلس ششم با اکثریت اصلاح طلب به موجب قانون اساسی وقت آن رسیده بود که شش حقوقدان نامزد عضویت در شورای نگهبان که از سوی رئیس قوه قضاییه معرفی شده بودند، صلاحیت شان به تأیید مجلس برسد. ورود مجلس به حوزه بحث پیرامون موضوع به اندازه ای رئیس قوه قضاییه و مقامات عالی قضایی را برآشفت که آن را اهانت به خود تلقی کردند و با فشارهای فراقانونی، منصوبین آیت الله شاهرودی بدون آنکه نمایندگان حق تحقیق از آنها را داشته باشند عموماً تأیید شده و به شورای نگهبان پیوستند.

گویا "منصوب" در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران همان "معصوم" است که آن را دو جور می نویسند.


* اين مقاله اولين بار در روزنامه اينترنتی روز در تاريخ ۴ بهمن ۱۳۸۴ منتشر شده است.

 









Girls Who Flee From Home Are Not Criminals

The Iranian Woman Will Be Unveiled in 2025!

چرا معاون رئیس جمهور در امور زنان مانند فعال حقوق زن عمل می کند

ستایش فقر نکوهش عقل٬ این است برنامه سیاسی حاکمان ایران

آقای ظریف به دخترم تذکر داد که اگر بازگردی اعدام می شوی

احمد زیدآبادی به گناباد می رود، احمدی مقدم و رحیمی کجا؟

مناظره خیالی با فاطمه آلیا

خروج از دایره بسته بومی گرائی

روزی که فعال حقوق زن شدم

مادران ایرانی